Co powinno się zmienić w polskiej szkole, by stała się włączająca i otwarta na różnorodność? Cz I.

O wnioski i postulaty zapytaliśmy nauczycieli nominowanych do Nagrody im. Ireny Sendlerowej „Za naprawianie świata”.

Dziś prezentujemy pierwszą część z nich. 

Partnerstwo i słuchanie

Magdalena Rodzinka, Szkoła Podstawowa nr 58 im. Tadeusza Gajcego w Warszawie:

Jakieś 12 lat temu studiowałam w ramach programu Erasmus na Uniwersytecie w Malmo, gdzie miałam także praktyki w szkołach. Pamiętam, że dzieci były ciekawe, kim jestem, skąd pochodzę, opowiadały chętnie o sobie, z zainteresowaniem podejmowały proponowane metody pracy czy tematy. Po lekcjach często mówiły: Magdalena, dziękuję, dziś tyle się dowiedziałem albo można jeszcze coś inaczej zrobić. To było niesamowite, ponieważ dostawałam od razu informację zwrotną. Nawet małe dzieci w IV klasie potrafiły wyrazić zaniepokojenie lub radość i nie bały się tego powiedzieć.

Dlatego myślę, że powinniśmy pozwolić dzieciom mówić. Nie mówić o nich ani do nich, ale słuchać. Wtedy i one nas uważniej czytają – rozumieją nasze emocje i nastrój, są w stanie je zrozumieć, np. że dziś nauczyciel ma gorszy dzień.

Dla dzieci z Malmo zwracanie się po imieniu do nauczyciela nie było niczym szokującym, wręcz przeciwnie, oznaczało szacunek (znam tę osobę z imienia, to jest ten konkretny człowiek, cenię jego doświadczenie i pracę – niezależnie, czy to profesor, lekarz, pan w okienku bankowym, pani woźna).

 

Autonomia i zaufanie 

Krystyna Kolwas, Niepubliczna Szkoła Podstawowa Montessori Latawiec w Sopocie:

Myślę, że należałoby otworzyć system na różne edukacyjne rozwiązania i pomysły, „odszkolnić” go trochę i sprawić, żeby odpowiadał bardziej na realne potrzeby dzieci. Uczniowie, rodzice i nauczyciele potrzebują powietrza, którym jest zaufanie do ich kompetencji. Gdyby można było odpuścić chociaż trochę kontrolę nad działaniem szkoły i pozwolić nam wszystkim eksplorować świat, doświadczać tego, jacy jesteśmy my, jacy są inni ludzie. Może to stworzyłoby przestrzeń do uznania, że inny oznacza myślący inaczej niż ja – bez kategoryzowania, oceniania i szufladkowania.

Dorota Żuber, Szkoła Podstawowa nr 16 im. Marii Konopnickiej w Bytomiu-Bobrku:

Szkoła potrzebuje zaufania publicznego. Chciałabym, żeby społeczeństwo, rodzice, władze (w tym oba organy – prowadzący i nadzoru) oraz różne środki masowego przekazu miały do szkoły, dyrektorów i nauczycieli zaufanie. Żebyśmy po prostu mogli pracować, skupiając się na potrzebach dzieci, rozwijając ich możliwości. Żebyśmy nie musieli wszystkiego dokumentować na piśmie, udowadniać, że nie jesteśmy wielbłądem, tłumaczyć się z powodu każdej anonimowej skargi, żeby nie wylewano na nas hejtu. Chcemy, by szanowano nasz zawód i doceniano naszą pracę.

Umiejętności miękkie

 O prestiżu szkoły świadczą obecnie przeróżne rankingi bazujące głównie na sukcesach mierzonych wiedzą. Zapomina się, że szkoła uczy życia, a ono nie składa się tylko z wiedzy. Teoretycznie zwraca się uwagę na kompetencje kluczowe, miękkie umiejętności czy kompetencje przyszłości, w praktyce są one drugorzędne i realizowane przy okazji. Najlepsze, co może się w polskiej szkole wydarzyć, to odchudzić podstawę programową, odejść od list rankingowych i postawić na uniwersalne umiejętności miękkie. A jeśli jest już konieczność organizowania egzaminów zewnętrznych, to by były one rzeczywiście kompatybilne z tym, co się w szkole realizuje.

Przemysław Staroń, II Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Chrobrego w Sopocie: 

Edukacja to relacje między ludźmi, zachwyt wiedzą i narzędzia do odnalezienia się w świecie jutra. Wszystko to, co dzisiaj w polskiej edukacji dzieje się dobrego poza systemem czy wbrew niemu, powinno dziać się dzięki niemu. Istotą systemowej edukacji musi być to, co jest najważniejsze, czyli działanie na rzecz wykształcenia w młodych kompetencji, które nazywam insygniami przyszłości:

  • zdolność do uczenia się nowych umiejętności i zdobywania nowej wiedzy,
  • krytyczne i kreatywne myślenie, bo o ile szczęście daje nam serce, drogą do tego szczęścia jest rozum,
  • kompetencje intra- i interpersonalne.

Szkoła powinna de facto uczyć zachwytu światem i umiejętności odnalezienia się w nim oraz tego, jak dochodzić do szczęścia i jak nie krzywdzić innych, ale tworzyć z nimi fantastyczne, nadające sens całej naszej egzystencji relacje. 

Jakub Niewiński, Szkoła Podstawowa nr 1 im. Karola Marcinkowskiego w Murowanej Goślinie:

Dotychczasowa edukacja opiera się na encyklopedycznym i werbalnym przekazaniu wiedzy. A przecież badania naukowe, m.in. prof. Józefa Kozieleckiego, wykazały, że przyswajana w ten sposób wiedza jest ulotna, nieprzydatna w praktyce i życiu dorosłego człowieka.

Niemiecki neurobiolog Gerald Hüther od wielu lat zajmuje się implementowaniem wiedzy o procesach uczenia się do systemów edukacyjnych. Jest jednym z inicjatorów „Budzącej się Szkoły” (niem. Schule im Aufbruch), realizowanej m.in. przez Szkołę Ewangelicką w Berlinie. Nie ma tam podziału ze względu na wiek, a żadna grupa nie ma swojej klasy. Uczniowie z nauczycielem indywidualnie ustalają plan pracy, mają także dwa dodatkowe przedmioty: odpowiedzialność i wyzwania. Sami decydują, jak je zaliczyć i jakie działanie wymyślić. Najczęściej wychodzą poza szkołę, działają nieformalnie, np. w środowisku imigrantów (nauka języka niemieckiego) lub w grupie seniorów. Idea uczenia się przez działanie realizowana jest w praktyce. Uczniowie Szkoły Ewangelickiej są jednymi z najlepszych w kraju na egzaminach końcowych.

Milena Kościelniak, Zespół Szkół nr 2 im. ks. Jana Długosza w Kłobucku:

Poza pieniędzmi, których zawsze w niej brak, polska szkoła potrzebuje przede wszystkim czasu i odciążenia z ogromnej, absurdalnej wprost ilości dokumentacji. Przeciążenie treściami podstawy programowej sprawia, że brakuje czasu na rozmowę i działania wychowawcze, a zamiast duszą ucznia nauczyciele zajmują się przede wszystkim czystą dydaktyką, co gorsza – formalną. Zamiast empirycznego poznania, rozmowy, także o emocjach, w tym strachu, który generuje najwięcej uprzedzeń i niezrozumienia, w polskiej szkole rządzi tradycyjna dydaktyka, nakierowana na wyniki egzaminów, rankingi i statystyki. Pytanie, na ile ta encyklopedyczna wiedza kształtuje młodego człowieka i czy rzeczywiście w XXI w. jest tak istotne, by znał nazwy wszystkich rzek w Polsce? Może ważniejsze jest, żeby umiał weryfikować źródło informacji, a docelowo ją znaleźć? Zwłaszcza, że na niewiele zda się taka szczegółowa wiedza, kiedy człowiek po szkole wychodzi w świat, a nie potrafi się skutecznie komunikować – dyskutować, argumentować, przyjmować konstruktywnej krytyki, wymieniać poglądów.

Katarzyna Włodkowska, Zespół Szkół im. Stanisława Staszica w Pile:

Marzy mi się szkoła interdyscyplinarna, która w sposób holistyczny ukazuje zależności pomiędzy zagadnieniami z różnych dziedzin, inspiruje do odważnych poszukiwań i kreatywnych rozwiązań, uczy, jak się uczyć, pozwala uczniowi przejąć odpowiedzialność za ten proces, daje przestrzeń na budowanie własnej ścieżki edukacyjnej. Marzy mi się szkoła utkana z ciekawości i pasji, stawiająca pytania, a nie dająca jedyne słuszne odpowiedzi. Szkoła, w której nauczyciel jest cieniem ucznia, wspierającym w rozwoju, powstrzymującym się od dydaktycznych zamachów na jego autonomię i wolę.

 

Demokracja i stabilność

Przemysław Staroń, II Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Chrobrego w Sopocie:

Należy przeciwdziałać demontażowi podstaw demokratycznego państwa przeprowadzanemu przez obecną władzę. Przez demokrację rozumiem tu rządy większości z pełnym poszanowaniem praw mniejszości. Należy stworzyć całościowy program dla Polski, którego realnym celem nie może być po prostu zmiana władzy i propozycja naprawy, ale nowa koncepcja urządzenia państwa. Ponieważ obecne rządy są objawem wieloletniego procesu lekceważenia edukacji, w tej koncepcji edukacja powinna stanowić jeden z kluczowych filarów.

Jakiekolwiek podejmowane zmiany muszą być wprowadzane mądrze i zostać oparte na rzetelnych badaniach, a także łączyć europejskie wartości z naszą polską mentalnością i realiami.

Dorota Żuber, Szkoła Podstawowa nr 16 im. Marii Konopnickiej w Bytomiu-Bobrku:

Edukacja potrzebuje poczucia stabilności. Od wielu lat polska szkoła jest w trakcie stałego reformowania: zmian systemowych, prawnych, zmian podstaw programowych, podręczników, zasad awansu i oceny itp., itd. Ani dyrektorzy, ani nauczyciele, ani rodzice i uczniowie nie mają poczucia stabilności – reguły gry zmieniają się w jej trakcie. Chcielibyśmy nie tracić czasu na stałe pilnowanie, co się właśnie zmienia, co trzeba uaktualnić, które przepisy są w danej chwili ważne.

***

Nagroda im. Ireny Sendlerowej „Za naprawianie świata” od 13 lat przyznawana jest przez Centrum Edukacji Obywatelskiej w partnerstwie ze Stowarzyszeniem Dzieci Holokaustu nauczycielom, którzy uczą i wychowują w duchu dialogu, tolerancji oraz poszanowania dla innych, inspirują do działań zgodnych z tymi zasadami i odgrywają aktywną rolę w swojej szkole oraz społeczności lokalnej. W 2019 r. laureatką Nagrody została Dorota Żuber ze Szkoły Podstawowej nr 16 im. Marii Konopnickiej w Bytomiu-Bobrku (więcej: www.sendler.ceo.org.pl).

Cały materiał opublikowany jest w miesięczniku Dyrektor Szkoły, nr 1 styczeń 2020 r. 

 

Małgorzata Leszko

Małgorzata Leszko - koordynatorka programów edukacyjnych skierowanych do nauczycieli i nauczycielek oraz szkół w Centrum Edukacji Obywatelskiej, trenerka. Zajmuje się działaniami związanymi z tematyką wielokulturowości, praw człowieka oraz edukacją antydyskryminacyjną. Koordynatorka programu „Kto na ochotnika? Wolontariat w szkole”. Absolwentka 18. edycji Szkoły Trenerskiej STOP. Uczestniczka programu edukacji o prawach człowieka HIA John Lewis Fellowship 2016 w Atlancie. Animatorka lokalna na warszawskim Osiedlu "Przyjaźń".

Dodaj komentarz

avatar


Używamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki. Polityka prywatności

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close