Nie chcę Was oceniać, chcę się dowiedzieć!

Wiedza i umiejętności uczniów i uczennic po edukacji zdalnej są bardzo zróżnicowane. Jak się dowiedzieć, co młodzi ludzie już wiedzą i potrafią, a z czym trzeba się będzie wspólnie zmierzyć od nowa? W tym artykule przedstawię 12 sposobów na pozyskiwanie informacji o tym, co i w jakim stopniu opanowali nasi uczniowie i uczennice, po co zbieramy te informacje i jak można je wykorzystać w dalszym nauczaniu.

Wiele młodych osób nie chce wrócić do szkoły, ponieważ obawiają się sprawdzianów i klasówek. Rozumiem ich niepokój, gdyż wielu nauczycieli/ek zapowiada tzw. „dni prawdy” – wreszcie okaże się, kto ile pracował. Niektórzy zapewniają jednak, że sprawdzianów nie będzie. Warto, aby taką politykę przyjęli jednogłośnie nauczyciele i nauczycielki w każdej szkole. 

Szkoła Podstawowa nr 1 w Kartuzach zapowiedziała, że stopnie końcoworoczne za naukę zdalną są już wystawione i nikt nie będzie ich zmieniać, zwłaszcza na gorsze. Szkoła w najbliższych tygodniach zajmie się zaś odbudowywaniem relacji pomiędzy uczniami i uczennicami a ich nauczycielami i nauczycielkami. Taka praktyka wydaje mi się najlepsza. 

Informacja zwrotna dla nauczyciela/ki

Jest jednak druga strona medalu. Sprawdziany przeprowadzane podczas nauki zdalnej często nie dawały rzetelnej informacji o opanowaniu wiedzy i umiejętności przez uczniów i uczennice. Zatem ani młodzi ludzie, ani ich nauczyciele/ki nie wiedzą, ile faktycznie tematów udało się opanować skutecznie. 

Zbliża się koniec roku. Dzieci i młodzież pojadą na wakacje. Oni mogą poczekać kilka miesięcy na informacje o tym, co wiedzą i potrafią. Jednak nauczyciel/ka czekać nie może. Aby dobrze zaplanować pracę w kolejnym roku, musi wiedzieć od czego zacząć i jak prowadzić proces dydaktyczny w bardzo zróżnicowanej klasie. Wiemy, że różnice dotyczące wiedzy i umiejętności uczniów i uczennic będą duże. Podstawowy powód zróżnicowania nie tkwi jednak w tym, że młodzi ludzie nie chcieli się uczyć. Ci, którzy mieli wsparcie i opiekę w domu, nauczyli się więcej. Wielu z nich nie miało dostępu do technologii, część nie była przyzwyczajona do samodzielnej nauki, niektórzy nie mieli warunków domowych lub żyli w stresie uniemożliwiającym uczenie się. To wielka niesprawiedliwość ich z tego rozliczać po powrocie do szkół. Jedyny rozsądny kierunek jest taki: nauczyciel/ka pozyska informację o efektach swojego nauczania zdalnego, aby zaplanować właściwie naukę w przyszłym roku szkolnym.

Koniec roku bez stopni

Aby uzyskać rzetelną informację o wiedzy i umiejętnościach uczniów i uczennic, nauczyciel/ka musi zapewnić młodych ludzi, że:

  • nie będą oceniani na stopnie w tym roku szkolnym,
  • wyniki ewentualnych testów posłużą jedynie do planowania nauczania.

Wynika z tego, że nauczyciele i nauczycielki nie powinni posługiwać się stopniami, procentami, punktami itd. Do dyspozycji pozostaje informacja zwrotna, która tym razem ma służyć nauczycielowi/ce. Jest to ocena jego/jej pracy z uczniami i uczennicami podczas edukacji zdalnej. Najważniejsze jest to, aby uczniowie i uczennice zrozumieli i uwierzyli w intencje nauczyciela/ki. Warto zadbać o komunikat nie chcę Was oceniać, chcę się dowiedzieć!

Sumujące wyniki ze sprawdzianów, testów i klasówek nie dają nauczycielowi/ce rzetelnej informacji o postępach w uczeniu się. Jest to najłatwiejszy i często zawodny sposób sprawdzenia wiedzy uczniów i uczennic (choć nie ich umiejętności). Sprawdzianami nie zweryfikujemy całej wiedzy, tylko ten fragment, którą wybraliśmy do sprawdzenia. Ponadto na wyniki sprawdzianu może wpłynąć zła kondycja psychiczna lub fizyczna młodego człowieka w danym dniu, co zaburza otrzymany rezultat. 

 

Jakie mamy inne sposoby na pozyskiwanie informacji o tym, co i w jakim stopniu opanowali nasi uczniowie i uczennice?

Przygotowałam 12 prostych metod, które pomogą – zarówno uczniów i uczennicom, jak i ich nauczycielom – zorientować się nad czym trzeba jeszcze wspólnie popracować, a co zostało już opanowane. Co więcej w każdej z tych metod uczniowie i uczennice uczą się od siebie wzajemnie, co stanowi pierwszy krok do syntezy wiedzy.

1. Rozmowa 

Pierwszy i najprostszy sposób to rozmowa z uczniami i uczennicami. Może to być dyskusja o tym, co już wiemy, czego byśmy chcieli się dowiedzieć, jakie mamy pytania. Być może podczas takiej rozmowy uczniowie i uczennice wzajemne wytłumaczą sobie pewne zagadnienia i różnice zmaleją.

2. Odpowiedź na pytania kluczowe 

W tej metodzie nauczyciel/ka wymyśla pytanie kluczowe związane z omawianymi zagadnieniami. Pytanie kluczowe musi być dla uczniów i uczennic interesujące, a odpowiedź na nie powinna wymagać, by młodzi ludzie korzystali z wiedzy, którą już opanowali. To zadanie można przeprowadzić w małych grupach, by dać przestrzeń na wspólne poszukiwanie odpowiedzi i wymianę informacji. 

3. Samoocena lub test

Samoocena, czyli odpowiedź na pytanie, czego się nauczyliśmy w obrębie danego tematu. Uczniowie i uczennice w parach lub w małych grupach mogą wspólnie tworzyć listę zagadnień. W kolejnym kroku każdy i każda może dokonać anonimowo samooceny. Taka informacja może pomóc nauczycielowi/ce w zorientowaniu się, jaka część klasy opanowała materiał w stopniu wystarczającym do dalszej pracy. 

Test anonimowy – nauczyciel/ka opracowuje test z danego tematu i daje uczniom i uczennicom do anonimowego wypełnienia. Konieczna jest w tym przypadku zapowiedź, że wyniki posłużą jedynie nauczycielowi/ce do planowania nauczania. 

Inne wykorzystanie testu

Test jest bardzo częstą formą sprawdzania wiedzy. Jego formę można tak zmienić, aby jednocześnie mogli z niego korzystać uczniowie i nauczyciele. Jak to zrobić?

  • Po wypełnieniu testu uczniowie i uczennice w parach wyjaśniają sobie błędne odpowiedzi i poprawiają je. 
  • Test jest podzielony na działy odpowiadające częściom materiału. Po jego wypełnieniu uczniowie i uczennice spotykają się w grupach, aby umówić wspólne wyniki dla danego działu.
  • Test wypełniany jest w parach. Ta forma umożliwia uczniom i uczennicom wzajemne uczenie się i przedyskutowanie odpowiedzi.

4. Sprawdź, co umie Twój sąsiad/ka

Zaproponuj uczniom i uczennicom grę w zamianę ról. Uczeń lub uczennica odgrywający rolę nauczyciela/ki zadaje pytania koledze lub koleżance. Następnie wspólnie analizują odpowiedzi na pytania, które opracował/a i podał/a im nauczyciel/ka. Zaznaczają przy tym, na które z pytań odpowiedzieli prawidłowo. Jeśli nauczyciel/ka zapowie, że nie będzie oceniał/a uczniów i uczennic to może uzyskać dość rzetelną informację. 

5. Projekt 

Nauczyciel/ka przedstawia uczniom i uczennicom tematy krótkich projektów, których realizacja wymaga znajomości wiedzy przedmiotowej przekazanej podczas nauczania zdalnego. Uczniowie i uczennice w grupach realizują projekt i przygotowują prezentację, którą przedstawiają kolegom i koleżankom podczas zajęć. Jest to również sposób na wzajemne nauczanie.

6. Błąd i wybór

Błąd – nauczyciel/ka przedstawia błędne rozumowanie i zadaje uczniom i uczennicom zadanie polegające na znalezieniu błędu i próbie poprawieniu go. Może to wyglądać w ten sposób: nauczyciel/ka projektuje notatkę wzorem informacji, które można uzyskać w Internecie i zamieszcza w niej co najmniej cztery błędne informacje. Następnie prosi uczniów i uczennice, aby je znaleźli i skorygowali, posiłkując się własną wiedzą i innymi wiarygodnymi źródłami.

Wybór nauczyciel/ka przedstawia uczniom i uczennicom kilka stwierdzeń lub pytań, a następnie prosi o zdecydowanie, czy są one prawdziwe, czy fałszywe. Można również zadać uczniom i uczennicom pytania z przygotowanymi odpowiedziami i prosić o wybranie właściwej.

7. Wytłumacz

Nauczyciel/ka opracowuje kilka zagadnień związanych z przedstawionymi wcześniej tematami. Poleca uczniom i uczennicom wylosowanie jednego z nich. Uczeń lub uczennica może losować aż do momentu, gdy trafi na temat, który jest w stanie opracować samodzielnie. Następnie uczniowie i uczennice łączą się w pary i tłumaczą sobie wzajemnie wylosowane zagadnienia. Odrzucone przez uczniów i uczennice tematy wskazują nauczycielowi/ce, co wymaga powtórnego omówienia. 

8. Plakaty pojęciowe

Nauczyciel/ka zawiesza plakaty na ścianach sali. Na każdym jest zamieszone słowo lub fraza związane z omawianymi wcześniej tematami. Uczniowie i uczennice podchodzą do plakatów i wypisują na nich to, co wiedzą o danym zagadnieniu i co byliby w stanie przekazać kolegom i koleżankom. Zadanie można wykonać np. w formie mapy myśli. Nauczyciel/ka dzięki wypełnionym plakatom może się zorientować, ile uczniowie i uczennice wiedzą o danym zagadnieniu. 

9. Refleksja uczniowska

Nauczyciel/ka prosi uczniów i uczennice, aby anonimowo podsumowali, czego się nauczyli na dany temat. Może im zaproponować pytania: 

  • Czego ważnego się dowiedziałaś/eś? 
  • Co z tego, czego się nauczyłaś/eś będzie Twoim zdaniem najbardziej przydatne? 
  • Co było dla Ciebie trudne? 
  • Jakiej pomocy potrzebujesz, aby opanować temat? 
  • Co cię zaskoczyło lub zdziwiło?

Nauczyciel/ka zbiera refleksje uczniów i uczennic, a następnie analizuje je pod kątem przyszłego nauczania. 

Refleksje uczniowskie można także zbierać w formie kart wyjścia – uczniowie i uczennice piszą odpowiedzi na pytanie i zostawiają nauczycielowi, wychodząc z klasy.

Eksperci i ekspertki programu “Szkoła ucząca się” opracowali pomoc dydaktyczną ”Pudełko refleksji”, która zawiera 28 technik pozyskiwania refleksji uczniowskiej.

10. Pozyskanie szybkiej opinii uczniów i uczennic – samoocena

Technika polega na poproszeniu uczniów i uczennice o samoocenę swojego rozumienia zagadnienia. Dzięki szybkiej samoocenie nauczyciel/ka uzyskuje obraz tego, co uczniowie i uczennice myślą, że wiedzą. Można w tym celu skorzystać z:

  • techniki świateł: wszystko rozumiem – zielone; mam pewne wątpliwości – żółte; nie rozumiem – czerwone,
  • wskazywanie ręką: kciuk do góry – rozumiem i potrafię to wyjaśnić własnymi słowami; ręka machająca – nie jestem do końca pewien i wątpię, czy potrafię to wyjaśnić; kciuk do dołu – jeszcze nie rozumiem i nie potrafię tego wyjaśnić.

Ten rodzaj samooceny może być niestety zawodny, gdyż uczniowie i uczennice mogą nie być w stanie ocenić swojej wiedzy prawidłowo. Dlatego warto wylosować uczniów deklarujących zrozumienie i poprosić o wyjaśnienie zagadnienia rówieśnikom.

11. Wizualizacja

Nauczyciel/ka prosi uczniów i uczennice, aby utworzyli wizualną lub symboliczną prezentację tego, czego się nauczyli i przygotowali się do wyjaśnienia jej innym. Technika jest szczególnie przydatna przy sprawdzaniu, czy uczniowie i uczennice rozumieją różnego tego rodzaju powiązania.

Przykład: Narysuj wizualną sieć czynników wpływających na wzrost roślin.

12. Zastosowanie

Wiedza i jej zrozumienie ujawniają się, gdy uczniowie i uczennice mogą przenieść to, czego się nauczyli na inne dziedziny. Dlatego dobrym sposobem sprawdzenia rozumienia jest poproszenie uczniów i uczennic o zastosowanie wiedzy w nowym kontekście.

Przykład: Znajdź przykłady symetrii w budynku szkolnym lub na boisku.

Co zrobić ze zróżnicowaną informacją płynącą od uczniów i uczennic?

Jeśli nauczyciel/ka dowie się, co jego/jej uczniowie i uczennice już wiedzą i potrafią, a czego jeszcze nie, to prawdopodobnie zorientuje się, że klasa jest mocno zróżnicowana. To dopiero wstęp do bardzo trudnego zadania, które przed nim/nią stoi.

W kolejnym kroku nauczyciel/ka musi prowadzić  lekcje tak, aby w inny niż dotychczas sposób przedstawić materiał uczniom i uczennicom, którzy nie zrozumieli omawianych wcześniej zagadnień i jednocześnie przygotować zadania dla tych, którzy wszystko już opanowali. 

Warto zaznaczyć, że ze zróżnicowanym poziomem wiedzy uczniów i uczennic nauczyciel/ka spotyka się często, choćby na początku nowego roku szkolnego. Jednak po pandemii staniemy przed trudniejszym wyzwaniem, ponieważ część materiału będzie trzeba powtórzyć, a część przedstawić od nowa.

W programie „Szkoła Ucząca Się” opracowaliśmy pomoc dydaktyczną „Skrzyneczkę mistrzów”, która – mamy nadzieję – w pewnym stopniu może wesprzeć nauczycieli i nauczycielki w prowadzeniu zindywidualizowanych zajęć.

Danuta Sterna

Danuta Sterna – matematyczka, pracowniczka naukowo-dydaktyczna Politechniki Warszawskiej (1974-1986), od 1990 roku nauczycielka matematyki w szkołach publicznych i niepublicznych, autorka publikacji dla nauczycieli i materiałów metodycznych, trenerka programu Szkoła Ucząca Się, kierowniczka Akademii SUS prowadzącej szkolenia dla nauczycieli, autorka książki „Ocenianie kształtujące w praktyce”.



Używamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki. Polityka prywatności

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close