Uczeń i uczennica z doświadczeniem migracyjnym w szkole – materiały o tym, jak ich wspierać

W tym artykule zostały zebrane materiały, które opisują sytuację edukacji w szkole dziecka pochodzącego z kraju cudzoziemskiego: od przepisów prawnych i psychologicznych aspektów tego doświadczenia, dobre praktyki i rozwiązania edukacji międzykulturowej aż po praktyczne wskazówki dla nauczycieli i materiały do pracy w klasie. 

Zestaw zawiera aktualne materiały; w wybranych przypadkach polecamy zasoby sprzed kilku lat ze względu na ich merytoryczną zawartość. Zestaw podzielony został na:

  • aspekty prawne 
  • rozwiązania organizacyjne
  • aspekty psychologiczne
  • edukacja międzykulturowa i doświadczenie migracji – analizy i badania
  • edukacja międzykulturowa i doświadczenie migracji – poradniki
  • nauczanie języka polskiego jako obcego
  • nauczanie międzykulturowe na innych przedmiotach, jako działanie wychowawcze
  • strony organizacji i instytucji zajmujących się tematyką

ASPEKTY PRAWNE

W tym miejscu znajdują się podstawowe informacje prawne dotyczące kształcenia w polskich systemie osób przybywających z zagranicy, w tym z uchodźców z Ukrainy w związku z wojną z Rosją. Zachęcamy też do analizy systemowych rozwiązań lokalnych z wybranych miast – mogą pomóc w poszukiwaniu najlepszych praktyk.  wszystkie materiały sprzed 2020 roku warto przeanalizować pod kątem prawnym – mogą mieć odwołania do nieaktualnych zapisów. 

Informacja o kształceniu w polskim systemie oświaty osób przybywających z zagranicy, Ministerstwo Edukacji Narodowej 2022

Zasady przyjmowania cudzoziemców do polskich szkół w kontekście obecnej sytuacji na Ukrainie, Ministerstwo Edukacji Narodowej 2022

Warto dodatkowo sprawdzać, jakie rozwiązania wprowadzają a bieżąco organy prowadzące i jakie środki kierują na ich wdrożenie. 

Inne podstawy prawne regulujące prawa dziecka z doświadczeniem migracji do nauki i poszanowania jego odrębności kulturowej, Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny „Metis” w Katowicach 2022

A. Gulińska, Wsparcie ucznia z doświadczeniem migracyjnym w polskiej szkole, Fundacja Inna Przestrzeń 2021

Analiza narzędzi, które, w zamierzeniu ustawodawcy, mają służyć wsparciu adaptacji migrantów w polskich szkołach, oraz tego, jak funkcjonują one w praktyce. Autorka omawia kolejne narzędzia, przyglądając się brzmieniu przepisów w ustawie Prawo oświatowe oraz odpowiednim aktom wykonawczym. Zestawia je także z wypowiedziami praktyków zebranymi podczas wywiadów przeprowadzonych w latach 2013-21.

Kształcenie dzieci rodziców powracających do kraju oraz dzieci cudzoziemców. Raport, Naczelna Izba Kontroli 2019

B. Skałbania, Dziecko z rodziny migracyjnej w systemie oświaty. Materiał informacyjny dla dyrektorów szkół i rad pedagogicznych, Ośrodek Rozwoju Edukacji 2017

Tematyka  publikacji  obejmuje  zagadnienia  związane  ze  sprawowaniem  lub ustanawianiem  opieki  nad  dzieckiem  z  rodziny  migracyjnej.  W  tym  celu  zostały  wskazane  aktualne  i  podstawowe  regulacje  prawne  z  zakresu  sytemu edukacji  i  wsparcia  ucznia  z  rodziny  migracyjnej  lub  cudzoziemskiej.  Całość  poruszonych  zagadnień pozostaje  ciągle  ważna  z  uwagi  na  ich  aktualność,  powtarzalność  i  złożoność oraz  skalę  problemów  rodzin  migracyjnych,  szkolne  i  pozaszkolne  potrzeby wychowujących  się  w  nich  uczniów  oraz  utrudnioną  sytuację  nauczycieli pracujących  w  realiach zjawiska migracji.

REKOMENDACJE  ORGANIZACYJNE

W ciągu ostatnich lat w wielu konkretnych szkołach (przy wsparciu organizacji zajmujących się tematykę wielokulturowości, uchodźczą i migracyjną) , także na poziomie organów prowadzących wypracowano spójne rozwiązania i dobre praktyki. Nie wszystkie z pewnością dadzą się zastosować bezpośrednio w obecnej sytuacji, mogą być jednak pomocne w poszukiwaniu najlepszych dla szkoły czy gmin sposobu na włączenie dzieci uchodźców z Ukrainy w system edukacji. 

Praca z uczniem z doświadczeniem migracji w polskiej szkole, Muzeum Emigracji w Gdyni 2019

Rekomendacje dla szkół i nauczycieli oraz rekomendacje systemowe stworzone podczas seminarium Uczeń z doświadczeniem migracji w polskiej szkole 23 listopada 2019 r. w Muzeum Emigracji w Gdyni. 

Checklista dla szkół wielokulturowych, Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2015

Lista obejmująca różne obszary funkcjonowania szkoły,  przeznaczona dla szkół, do których uczęszczają lub będą uczęszczać dzieci z doświadczeniem migracji, której celem jest pomóc w prowadzeniu współpracy i  organizacji pracy szkoły w taki sposób, aby wspierać integrację oraz umożliwić jak najlepszą edukację wszystkim uczennicom i uczniom. W związku z tym, że powstała w 2015 roku może nie odnosić się do aktualnego porządku prawnego, warto sprawdzać na bieżąco przepisy.

A. Kozakoszczak, Asystentka międzykulturowa / asystent międzykulturowy w szkole – doświadczenia, wnioski, rekomendacje, Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2015

Doświadczenia, wnioski i rekomendacje dotyczące współpracy pomiędzy szkołami, osobami zatrudnionymi w funkcji pomocy nauczyciela lub asystentkami i asystentami międzykulturowymi oraz organizacjami pozarządowymi.

Checklista dla szkół współpracujących z asystentkami i asystentami  międzykulturowymi, Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2016

Checklista” ma na celu ułatwienie nawiązania oraz prowadzenia współpracy pomiędzy szkołą i asystentami międzykulturowymi.

Asystenci międzykulturowi – okiem praktyków, Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej  2020 – 2021

  • W jaki sposób obecność  asystentki międzykulturowej w szkole wpływa na dzieci z doświadczeniem migracji?, Swietłana Konwerska, asystentka międzykulturowa (pomoc nauczyciela) w Szkole Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 158 w Krakowie
  • Jak obecność asystentki międzykulturowej w szkole pomaga we współpracy z rodzicami?, Solomiia Melnyk, asystentka międzykulturowa w Szkole Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 158 w Krakowie
  • Doświadczenia koordynatorki do spraw uczniów z doświadczeniem migracyjnym, Nataliia Kovalyshyna, koordynatorka ds. uczniów z doświadczeniem migracyjnym w Zespole Szkolno-Przedszkolnym nr 1 w Gdańsku,
  • Współpraca wychowawcy klasy z koordynatorką do spraw uczniów i uczennic z doświadczeniami migracyjnymi, Elżbieta Jankowska-Pietras, nauczycielka edukacji wczesnoszkolnej w Szkole Podstawowej nr 76 i w Zespole Szkolno-Przedszkolnym nr 1 w Gdańsku   
  • Jak pozyskać środki od organu prowadzącego na zatrudnienie asystenta międzykulturowego? Jakie korzyści daje obecność asystenta międzykulturowego w szkole?, Elżbieta Mieszkowska, dyrektorka Szkoły Podstawowej w Podkowie Leśnej
  • Jak rozwijać współpracę z asystentkami i asystentami międzykulturowymi?, Barbara Bombińska, nauczycielka języka polskiego i języka polskiego jako obcego oraz koordynatorka współpracy z asystentkami i asystentami międzykulturowymi w Szkole Podstawowej nr 158 w Krakowie
  • Jak współpracować z nauczycielką i rodzicami?, Larysa Vychivska, nauczycielka nauczania początkowego, asystentka międzykulturowa m.in. w oddziale przygotowawczym w Szkole Podstawowej nr 221 w Warszawie
  • Superwizja jako narzędzie wspierania pracy asystentek i asystentów międzykulturowych, Larysa Vychivska, nauczycielka nauczania początkowego, asystentka międzykulturowa m.in. w oddziale przygotowawczym w Szkole Podstawowej nr 221 w Warszawie
  • Jak współpracować ze społecznością szkolną?, Mariia Struhanets, asystentka międzykulturowa w Szkole Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 162 w Krakowie
  • Asystent międzykulturowy – nowe rozwiązanie starych problemów. Przykład z Coniewa, Bogumiła Lachowicz,  dyrektorka Zespołu Szkół w Coniewie
  • Pomoc nauczyciela – szczególna  forma wsparcia udzielana szkołom przez organ prowadzący, przykład warszawskiego Targówka. Na podstawie rozmowy z Katarzyną Majdurą, Naczelnik Wydziału Edukacji i Kultury w Urzędzie Dzielnicy Targówek w Warszawie

M. Dąbrowska, E. Szumilas, Uczniowie z rodzin migracyjnych w szkole, Ośrodek Rozwoju Edukacji 2017

Analiza wyników badań nad migracją ekonomiczną oraz kwestie pomocy prawnej, socjalnej, psychologiczno‑pedagogicznej dla dzieci, młodzieży i ich rodziców. Przedmiotem zainteresowania autorek pozostają zadania szkoły w organizowaniu form wsparcia, a także rozwiązania i działania stanowiące rekomendacje dla współczesnej praktyki edukacyjnej.

Kształcenie dzieci nowo przybyłych i uchodźczych w Berlinie. Praktyki i wyzwania – raport z badań, Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2016

Od września 2016 r. szkoły w Polsce mają możliwość prowadzenia tzw. oddziałów przygotowawczych, czyli oddziałów dedykowanych uczniom i uczennicom przybywającym z zagranicy, którzy nie znają języka polskiego albo znają go w stopniu niewystarczającym do korzystania z nauki. W zbliżonym czasie analogiczne rozwiązanie zostało wprowadzone w  Berlinie. Raport zawiera opis badania sposobu funkcjonowania klas powitalnych, oraz wnioski i rekomendacje, które mogą być przydatne także w kontekście polskim.

K. Kubin, N. Klorek, Innowacyjne rozwiązania w pracy z dziećmi cudzoziemskimi w systemie edukacji. Przykłady praktyczne, Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2012

11 tekstów poświęconych autorskim działaniom, podejmowanym w placówkach przyjmujących dzieci cudzoziemskie w Polsce, które przyczyniły się do powstania zintegrowanej społeczności szkolnej i placówki wielokulturowej (np. zatrudnienie w szkole pomocy nauczyciela lub osoby pracującej jako asystent międzykulturowy, działania skierowane do polskich rodziców i opiekunów, zwiększające ich wiedzę na temat uchodźstwa i migracji, oraz działania wspierające naukę języka polskiego jako drugiego). 

Świetlica dla dzieci czeczeńskich jako przykład działania skierowanego do uczniów i uczennic uchodźczych, Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2013 

Wywiad z Małgorzatą Nowak, byłą dyrektorką Zespołu Szkół w Niemcach, który w latach 2006-2012 przyjmował dzieci uchodźcze z pobliskiego ośrodka dla cudzoziemców oczekujących na decyzje w sprawie wniosku o nadanie statusu uchodźcy w Leonowie. W szkole podstawowej zespołu utworzona została dodatkowa świetlica, z której korzystały przede wszystkim dzieci uchodźcze. 

Działania skierowane do polskich i czeczeńskich dzieci rozpoczynających naukę w szkole podstawowej, Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2013  

Wywiad z Urszulą Jędrzejczyk, nauczycielką ze Szkoły Podstawowej nr 31 im. Lotników Polskich w Lublinie dotyczący działań prowadzonych w roku szkolnym 2011/2012, skierowanych do sześciolatków z Polski i Czeczenii, które rozpoczęły naukę w tejże szkole. Działania miały na celu m.in. umożliwienie dzieciom poznania przestrzeni szkolnej i zasad panujących w szkole, wzajemne poznanie się rówieśników i rówieśnic, mających w kolejnych latach kontynuować wspólnie naukę, a także grupowe i indywidualne wsparcie dla dzieci biorących udział w projekcie, mające pozwolić im lepiej korzystać z lekcji. 

Oddać głos dzieciom…,  Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2015

Wywiad z Bogumiłą Chisi, wicedyrektorką Szkoły Podstawowej nr 258 im. gen. Jakuba Jasińskiego w Warszawie. Szkoła Podstawowa nr 258 w Warszawie, w której opracowano i wdrożono szkolnye zasady równego traktowania (szkolnego Kodeksu Równego Traktowania). Wywiad pozwala spojrzeć na ten proces z perspektywy dyrekcji szkoły, zobaczyć wyzwania i korzyści, jakie się z nim wiążą oraz zapoznać się z praktycznymi doświadczeniami kadry pedagogicznej i całej społeczności szkolnej.

POTRZEBY PSYCHOLOGICZNE – ANALIZY

Doświadczenie uchodźstwa czy wielokulturowości (w tym przypadku połączone z traumą wojenną) wymaga dużej uważności na stan emocjonalny i potrzeby psychologiczne dzieci i młodzieży, zarówno z Ukrainy, jak i polskich uczniów, którzy zmierzą się z nową sytuacją. Rodzi to nowe wyzwania i potrzeby w zakresie kształcenia nauczycieli – zachęcamy do lektury wybranych analiz. Będziemy je uzupełniać na bieżąco powstającymi wnioskami czy ekspertyzami. 

P. Szydłowska, J. Durlik, Psychologiczne aspekty pracy z uczniem migracyjnym, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie 2018

Najważniejsze wnioski wynikające  z  autorskich badań  nad migracjami  oraz płynące z nich  wskazówki (uniwersalne w pracy z  dziećmi  i młodzieżą  z doświadczeniem  migracyjnym). Na końcu tekstu zamieszczony jest  także wykaz  źródeł  (w większości  dostępnych online),  z których można czerpać  wiedzę  i  praktyczne  wskazówki na  temat  pracy  z  osobami wielojęzycznymi i wielokulturowymi.Ewa Obara-Grączewska, 

Uczeń obcojęzyczny w szkole, czyli nauczycielskie wyzwania i trudności, Ośrodek Rozwoju Edukacji 2018

Nauczyciele i dyrektorzy w ostatnich latach sygnalizowali trudności w pracy z uczniami obcojęzycznymi, włączanymi w polski system oświatowy na wszystkich etapach edukacyjnych. Prezentowany poniżej tekst jest próbą opisu praktycznych rozwiązań metodycznych oraz refleksji wyniesionych ze spotkań z nauczycielami. Może być wskazówką, jak rozwijać kompetencje kluczowe – nie tylko językowe, ale także informatyczne, społeczne i obywatelskie oraz świadomość i ekspresję kulturalną.

K. Kubin, N. Klorek, Migracja, tożsamość, dojrzewanie, Adaptacja kulturowa dzieci i młodzieży z doświadczeniem migracyjnym, Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2015 

Publikacja zawiera artykuły przybliżające różne aspekty doświadczenia migracji wśród dzieci i  młodzieży, a  w  szczególności kwestie związane z  kształtowaniem się tożsamości młodej osoby w  kontekście doświadczenia migracji.

A. Jurek, Psychologiczne aspekty doświadczeń migracyjnych u dzieci i młodzieży, Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2015 

Celem artykułu jest przybliżenie kadrze psychologicznej i pedagogicznej wyzwań, z jakimi wiąże się doświadczenie migracji z perspektywy dzieci i młodzieży, a także wskazanie metod, które mogą być przydatne w pracy z tymi grupami, jak też rodzicami i opiekunami.

K. Barzykowski, H. Grzymała-Moszczyńska, D. Dzida, J. Grzymała-Moszczyńska, M. Kosno, One są wśród nas. Wybrane zagadnienia diagnozy psychologicznej dzieci i młodzieży w kontekście wielokulturowości oraz wielojęzyczności, Ośrodek Rozwoju Edukacji 2013

Niniejsze opracowanie kierowane jest w głównej mierze do osób zajmujących się diagnozą psychologiczną dzieci w poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Omawia wybrane kwestie diagnozy dzieci odmiennych (od większości dzieci pochodzenia polskiego) pod względem etnicznym, językowym i  kulturowym, jak również rekomendacyjny, a nadrzędnym jego celem jest upowszechnienie dobrych praktyk diagnostycznych.

Ewa Nowicka, Dzieci w migracjach. Doświadczenia z badań w Polsce, Collegium Civitas w Warszawie 2015

W niniejszym artykule przedstawione są  wybrane problemy, z którymi muszą się  borykać  dzieci / migranci i ich rodziny, na przykładach zbadanych sytuacji dzieci cudzoziemskich w szkołach. 

EDUKACJA MIĘDZYKULTUROWA – ANALIZY I BADANIA

Edukacja międzykulturowa, rozumiana jako poszerzanie własnej tożsamości jednostkowej i społecznej przez kontakt z innymi kulturami, kształtowanie rozumienia odmienności kulturowych, wyzbywanie się uprzedzeń i stereotypów w obecnej sytuacji staje się niezbędnym elementem działań edukacyjnych i wychowawczych w szkole. W polskich szkołach zwiększa się liczba dzieci cudzoziemskich oraz polskich dzieci, które wróciły z emigracji. Nie tylko dzieci cudzoziemskie, ale też kadra pedagogiczna, rodzice oraz dzieci polskiego pochodzenia muszą nauczyć się funkcjonować w różnorodnym kulturowo środowisku. Ważne jest przygotowanie całej szkolnej społeczności  do  pracy  w  wielokulturowym  środowisku  szkolnym.

M. Nowosielski, A. Głowala, J. Slowík, Edukacja elementarna uczniów  z doświadczeniem migracji  w Polsce i Czechach. Doświadczenia – Wnioski –  Rekomendacje – Zasoby, Mazowiecka Uczelnia Publiczna w Płocku 2021

Raport z innowacyjnymi rekomendacjami dla władz uczelni i organizacji pozarządowych  dotyczącymi kształcenia i przygotowania nauczycielek i nauczycieli do pracy w środowisku wielokulturowym. Zawiera on także rekomendacje dotyczące pracy z dziećmi z doświadczeniem migracji skierowane do nauczycielek i nauczycieli, dyrektorek i dyrektorów placówek oświatowych oraz władz instytucji edukacyjnych.

Dwujęzyczność jest normą, choć wiąże się nie tylko z korzyściami, ale i z wyzwaniami! Apel do specjalistów praktyków, Laboratory of Language Psychology and Bilingualism, Uniwersytet Jagielloński 2021

E. Żmijewska, Inkluzja uczniów z doświadczeniem migracji w czasach pandemii Covid-19, Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej 2020

Artykuł składa się z  części teoretycznej, w  której przedstawiona zostały sytuacja edukacyjna dzieci z doświadczeniem migracji i wybrane zagadnienia z zakresu edukacji inkluzyjnej, oraz części badawczej, gdzie dokonano analizy i  interpretacji uzyskanego materiału empirycznego. Wnioski odnoszą się do hierarchii priorytetów zadań nauczycieli oraz specyfiki włączania uczniów z doświadczeniem migracji w naukę on-line.

A. Młynarczuk-Sokołowska, K. Szostak-Król, Różnorodność i inkluzja w edukacji   – wybrane aspekty wspierania uczniów z doświadczeniem migracji w: Edukacja włączająca w przedszkolu i szkole, redakcja naukowa Iwona Chrzanowska, Grzegorz Szumski,  Uniwersytet w Białymstoku 2019

Artykuł ukazuje  podstawowe  zagadnienia dotyczące wspierania procesów inkluzji oraz edukacji dzieci z doświadczeniem migracji na płaszczyźnie edukacji formalnej. Pierwsza jego część poświęcona jest analizie sytuacji dzieci z doświadczeniem migracji z uwzględnieniem ich szkolnego funkcjonowania. W drugiej zostały zaprezentowane prawne możliwości wspierania imigrantów, uchodźców oraz reemigrantów oraz przykłady dobrych praktyk edukacyjnych w tym zakresie (organizacja oddziałów przygotowawczych, nauczania języka polskiego jako obcego, realizacji zajęć wyrównawczych itd.).

A. Bulandra, J. Kościółek, U. Majcher – Legawiec, M. Pamuła-Behrens, M.  Szymańska, Charakterystyka wielokulturowego środowiska edukacyjnego w  Krakowie  w  świetle procesów integracji, Obserwatorium Wielokulturowości i Migracji 2019

Część  pierwsza raportu  nakreśla  statystyczno-społeczny  obraz  obecności  dzieci  z  doświadczeniem  migracyjnym  w  szkołach  krakowskich. Część druga  poświęcona  jest  kompetencjom  nauczycieli  i  ich przygotowaniu  do  pracy  w  wielokulturowym  środowisku  szkolnym. Kolejna  część  raportu  poświęcona  jest problematyce  zawodu  asystenta międzykulturowego (m.in.  nabywanie kompetencji praktycznych  do  wsparcia  ucznia; problemy  strukturalne utrudniające  rozwój  zawodowy  tej  grupy. dostępne  narzędzia  integracji  uczniów cudzoziemskich).   Ostatnia  część  raportu  zawiera  rekomendacje  dla  samorządu  zarówno  w  sferze możliwych  działań  zwiększających  skuteczność  pracy  różnorodnych  podmiotów   w  wielokulturowym  środowisku  edukacyjnym  Krakowa,  jak  i  w  zakresie  podejmowania inicjatyw  na  rzecz  zmiany  systemowej.

Przemysław Paweł Grzybowski, Grzegorz Idzikowski, Inni, Obcy – ale Swoi. O edukacji międzykulturowej i wspólnocie w szkole integracyjnej, Uniwersytet im. Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy 2018 

W książce zostały przedstawione w przystępnej formie ideowe i historyczne podstawy edukacji międzykulturowej oraz wypowiedzi uczniów, rodziców i nauczycieli na co dzień uczestniczących w jej procesie w środowisku szkoły integracyjnej. Opracowanie może służyć jako minipodręcznik edukacji międzykulturowej. 

Ewa Pawlic-Rafałowska, Kompetencje międzykulturowe nauczycieli w wielokulturowych miastach Warszawa – Berlin. Kompetencje społeczne. Przewodnik dobrych praktyk dla nauczycieli, Biuro Edukacji Urzędu m.st. Warszawy 2018 

Publikacja  jest rezultatem projektu realizowanego przez samorządy Warszawy i Berlina.Nauczyciele z warszawskich i berlińskich miast, naukowcy i przedstawiciele organizacji  pozarządowych  pracowali  nad  rozwiązaniami dotyczącymi  oceniania uczniów cudzoziemskich. 

Rekomendacje szkół opracowane w ramach seminarium dla szkół  pt. Dziecko cudzoziemskie w polskiej szkole.  Szanse, wyzwania, refleksje, Fundacja EMIC 2018

Raport koncentruje się na wspólnym poszukiwaniu odpowiedzi na wyzwania w następujących obszarach: 1) Angażowanie dyrekcji i kadry pedagogicznej w podejmowanie działań na rzecz integracji w środowisku wielokulturowym 2) Adaptacja dzieci cudzoziemskich w szkole 3) Przygotowanie szkolnej społeczności (nauczyciele/nauczycielki, uczniowie/uczennice i rodzice) na obecność dzieci cudzoziemskich 4) Przygotowanie  szkoły  na  obecność dzieci  cudzoziemskich  (budynek,  procedury).

K. Kubin, Równe traktowanie po  omacku. Raport z  badania dotyczącego zjawiska wykluczenia  dzieci z doświadczeniem  migracji w szkołach  w  Polsce  oraz  podejmowanych działań  zmierzających  do  ich integracji, Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2014 

Raport dotyczący zjawiska wykluczenia dzieci z doświadczeniem migracji w szkołach w Polsce oraz podejmowanych działań zmierzających do ich integracji. Wyniki badania posłużyły opracowaniu rekomendacji dotyczących identyfikowania obszarów i mechanizmów wykluczenia dzieci migranckich w szkołach oraz działań i rozwiązań mających przeciwdziałać wykluczeniu i wzmacniać zasady równego traktowania w szkole.

J. Świerszcz, Od słów do czynów. Raport z badania dotyczącego sytuacji konfliktowych w szkołach przyjmujących dzieci z doświadczeniem migracji, Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2014 

Analiza różnych źródeł i czynników sytuacji konfliktowych wraz z listą działań, które podejmowane są przez szkoły w celu zapobieżenia konfliktom.   

Równe traktowanie w edukacji – przegląd rozwiązań zagranicznych wspierających edukację uczniów i uczennic innojęzycznych, Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2015

Wybrane doświadczenia z Walii, Norwegii i Anglii w zakresie wsparcia dla uczniów i uczennic „innojęzycznych”, obejmujący refleksję w zakresie równego traktowania w edukacji, mogącą mieć zastosowanie w odniesieniu do pracy osoby zatrudnionej w charakterze pomocy nauczyciela i/lub asystenta międzykulturowego czy asystentki międzykulturowej.

Ukryty program szkoły a równy dostęp do edukacji. Wybór tekstów, Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2014

Artykuły obejmujące  zagadnienia takie jak: równe traktowanie, zjawisko dyskryminacji czy wykluczenie w środowisku szkolnym ze względu na pochodzenie kulturowe, etniczne, narodowego, czy wyznanie. Teksty zostały napisane w oparciu o wyniki badań zagranicznych, niemniej jednak  dotykają problematyki i opisują sytuacje, łatwo rozpoznawalne dla osób pracujących w systemie oświaty w Polsce i mających doświadczenie w pracy z uczniami i uczennicami migranckimi. 

Uchodźcy – teoria i praktyka, praca  zbiorowa  pod  redakcją Izabeli Czerniejewskiej i Izabelli  Main, Stowarzyszenie Jeden Świat 2009

Zbiór tekstów, skierowanych do  działaczy organizacji pozarządowych, pracowników administracji, nauczycieli, trenerów, studentów, pracowników naukowych. Zawiera analizy  naukowe w tematyce uchodźczej oraz część metodyczną, gdzie znajdują się przykładowe scenariusze lekcji i warsztatów.

PORADNIKI DOTYCZĄCE NAUCZANIA MIĘDZYKULTUROWEGO

Poniższe publikacje prezentują całościowe podejście do budowania edukacji wielokulturowej w szkole. Powstały kilka lat temu, ale opisywany wtedy sposób myślenia o włączaniu dzieci, planowaniu pracy szkoły i przygotowaniu kadry jest wciąż aktualny. Znajdują się w nich praktyczne wskazówki na temat tego, w jaki sposób szkolna kadra pedagogiczna może współpracować ze sobą na rzecz wsparcia ucznia/uczennicy z doświadczeniem migracyjnym i budowania integracji w wielokulturowej społeczności szkolnej.

Pakiet. Jak rozmawiać o wielokulturowości, Centrum Edukacji Obywatelskiej 2018

Prezentowany pakiet ekspercki to zestaw pięciu materiałów metodycznych, w których znajdują się praktyczne wskazówki na temat tego, w jaki sposób szkolna kadra pedagogiczna może współpracować ze sobą na rzecz wsparcia ucznia/uczennicy z doświadczeniem migracyjnym i budowania integracji w wielokulturowej społeczności szkolnej.

Szkolny System Integracji w:  Wielogłos. Integracja uchodźców w polskich gminach, Fundacja EMIC 2017 (rozdział dotyczący SSI – str. 337-391)

Szkolny  System  Integracji  został  stworzony  z  myślą  o  społecznościach  szkolnych,  w  których  uczą  się  dzieci  cudzoziemskie  lub w  których  mogą  się  pojawić.  Jego  celem  jest  ułatwienie  pracy w  sytuacji,  w  której  w  szkole  uczą  się  osoby  zróżnicowane  pod względem  pochodzenia  —  w  szczególności  w  jej  początkowej  fazie.  Szkolny  System  Integracji  to  zestaw  gotowych  narzędzi  oraz  pomysłów  do  wykorzystania.  System  został  podzielony  na  etapy,  zgodnie  z  chronologią  roku  szkolnego.  

Przyjazna szkoła wielokulturowa. Jak to zrobić?, Fundacja EMIC 2018

Publikację  dotyczy  nauczania podczas edukacji zdalnej –  powstała  w  odpowiedzi  na  potrzebę  uaktualnienia modelu  Szkolnego  Systemu  Integracji  zawartego  w  raporcie  Fundacji EMIC “Wielogłos”  o wyzwania, które niesie ze sobą nauka zdalna i odpowiedzi na nie.

Przyjęcie dzieci uchodźców do Twojej szkoły. Pomoc pedagogiczna, National Education Union  2017

Publikacja zawierająca przykłady działań podejmowanych przez angielskich nauczycieli zrzeszonych w  związku zawodowym National Education Union (NEU) w zakresie pracy z dziećmi o doświadczeniu uchodźczym.

K. Białek, Międzykulturowość w szkole. Poradnik dla nauczycieli i specjalistów, Ośrodek Rozwoju Edukacji 2015

W publikacji Ośrodka Rozwoju Edukacji autorki starają się odpowiedzieć na pytanie, w jaki sposób nauczyciel może sobie radzić i co może mu pomóc w pracy ze zróżnicowaną kulturowo grupą uczniów. obejmuje zagadnienia: wielokulturowość, w tym zróżnicowanie kulturowego i migracje w Polsce, terminologia z dziedziny wielokulturowości, adaptacja kulturowa i strategie akulturacji, przepisy prawa oświatowego, tworzące ramy dla edukacji międzykulturowej, w szczególności prawnych aspektów funkcjonowania ucznia z trudnościami edukacyjnymi, będącymi skutkiem różnic kulturowych, praktyczne rozwiązania stosowane w pracy z uczniami w szkole wielokulturowej. Opracowanie kończą rekomendacje na temat kształtowania wielokulturowej polityki szkoły, przygotowane na podstawie dostępnej literatury. 

Europejskie portfolio dla studentów i nauczycieli wychowania przedszkolnego. Wielojęzyczność i międzykulturowość w wychowaniu przedszkolnym, Ośrodek Rozwoju Edukacji 2015

W czasach międzynarodowych napięć politycznych i intensywnych ruchów migracyjnych dokument stanowi źródło aktualnych i przydatnych porad, wskazówek, a także dobrych praktyk w zakresie edukacji włączającej, wielojęzyczności i międzykulturowości.

M. Piegat-Kaczmarczyk, Z. Rejmer, A. Kosowicz, Szkoła integracji międzykulturowej Model pracy międzykulturowej WISE i przykładowe scenariusze zajęć, Polskie Forum Migracyjne 2014

Publikacja dla pedagogów i psychologów szkolnych, ale też dla nauczycieli, którzy kształcą klasy międzykulturowe, prezentująca WISE, model pracy w klasie międzykulturowej w pracy z dziećmi cudzoziemskimi w polskiej szkole, a także scenariusze lekcji przygotowane w oparciu o jego założenia, wraz z załącznikami.  

Przegląd działań dotyczących tożsamości kulturowej dzieci i młodzieży z doświadczeniem migracyjnym podejmowanych w Polsce, Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2015

Artykuł przedstawia  wybrane działania podejmowane przez szkoły, organizacje pozarządowe i osoby prywatne w Polsce, które są  skierowane do dzieci i młodzieży z doświadczeniem migracyjnym oraz związane z tożsamością narodową, etniczną, językową i religijną/pozwalające pielęgnować kulturę kraju pochodzenia.  

NAUCZANIE JĘZYKA POLSKIEGO JAKO OBCEGO I DRUGIEGO

Ważnym wyzwaniem, z jakim zmierzą się polskie szkoły będzie nauka języka polskiego przybywających z Ukrainy dzieci i nastolatków. W ostatnich latach powstało sporo pomocy dydaktycznych w tym zakresie – kilka z nich polecamy poniżej.

Jak tłumaczyć ukraińsko – polskie rozmowy – Tłumacz Google – wskazówki , Sektor 3.0 2022

Strony www do darmowej nauki języka ukraińskiego i języka polskiego dla Ukraińców, znalezione w internecie na grupie nauczycielskiej, 2022

A. Młynarczuk-Sokołowska, K.  Szostak-Król, Językowa podróż po Polsce, poradnik metodyczny z programem nauczania języka polskiego jako obcego (A1), Urząd ds. Cudzoziemców 2019

Poradnik metodyczny został przygotowany z myślą o lektorach oraz nauczycielach, którzy pracują z dziećmi i młodzieżą ubiegającymi się o udzielenie  ochrony międzynarodowej w ośrodkach pobytowych dla cudzoziemców i przygotowują tę grupę do rozpoczęcia realizacji obowiązku szkolnego w polskich placówkach oświatowych. W połączeniu z podręcznikiem do nauki języka polskiego jako obcego  Językowa  podróż  po  Polsce, skierowanym do dzieci i młodzieży ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej w wieku 11–15 lat, stanowi on gotowy materiał do pracy w czasie lekcji mających na celu przygotowywanie uczestników zajęć do uczestnictwa w życiu społecznym oraz pełnej partycypacji w życiu polskiej szkoły.

M. Pamuła-Behrens, M. Szymańska, Adaptacja ramowego programu nauki języka polskiego dla potrzeb przygotowania „Programu nauczania języka polskiego jako drugiego dla oddziałów przygotowawczych w szkołach podstawowych, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie 2019

Adaptacja ramowego programu nauczania została opracowana jako podstawa do opracowania programu  nauczania  języka  polskiego  jako  drugiego  w  oddziałach  przygotowawczych  w  szkole podstawowej.  Podstawą  adaptacji  jest  obowiązujący  „Ramowy  program  kursów  nauki  języka polskiego  dla  cudzoziemców”.

Scenariusze zajęć lekcyjnych, pozalekcyjnych oraz projektów uczniowskich i programu nauczania języka polskiego jako obcego/drugiego powstały w ramach projektów, Fundacja EMIC  2018-19

  • Scenariusze zajęć (klasy I-III, IV-VIII)
  • program nauczania języka polskiego
  • gry
  • projekty edukacyjne

Celem niniejszej publikacji jest wsparcie nauczycieli w procesie uczenia uczniów i uczennic z doświadczeniem migracji języka edukacji szkolnej na zajęciach matematyki.Publikacja zachęca nauczycieli matematyki, a także nauczycieli języka polskiego jako obcego i drugiego do refleksji nad językiem matematyki: rozumieniem poleceń, tekstów matematycznych z podręcznika, wyjaśnień nauczyciela i innych uczniów.

M. Pamuła-Behrens, M. Szymańska, Program nauczania języka polskiego jako drugiego dla oddziałów przygotowawczych w szkole podstawowej (poziom A2), Fundacja im. Mikołaja Reja 2019

Program  opracowano zgodnie z obowiązującym prawem oraz w oparciu o wybrane dokumenty europejskie  dotyczące  budowania  programów  do  nauki  języka  ze  szczególnym uwzględnieniem  uczniów  z  doświadczeniem  migracji. Adresowany  jest  do  uczniów  uczących  się  języka  polskiego  jako  drugiego w oddziałach  przygotowawczych  zorganizowanych  w  szkołach  podstawowych.   W  niniejszym  programie  zakłada  się  także,  że  w  oddziałach przygotowawczych  uczniowie  korzystają  z  innych  zajęć  przedmiotowych,  które  również prowadzone  są  w  języku  polskim.  Jakość  tego  transferu  będzie  znacząco  wpływała na  umiejętności  językowe  uczących  się  i  ich  kompetencje  interkulturowe. Wyróżnikiem  programu  jest  Metoda  “język edukacji szkolnej”.

Podręczniki do nauczania języka polskiego jako obcego w szkołach ukraińskich, Stowarzyszenie Wspólnota Polska na na zlecenie Senatu RP, 2018

Stowarzyszenie „Wspólnota Polska” na zlecenie Senatu RP realizowało zadanie „Opracowanie podręczników do klasy V i XI do nauczania języka polskiego jako obcego w szkołach ukraińskich”. Zadanie zostało zrealizowane na wniosek Ogólnoukraińskiego Koordynacyjno – Metodycznego Centrum Języka i Kultury Polskiej w Drohobyczu.

M. Pamuła-Behrens, M. Szymańska, W polskiej szkole. Materiały do pracy z uczniami z doświadczeniem migracji, Fundacja im. Mikołaja Reja 2017

Publikacja podpowiada, jak zorganizować proces uczenia się języka edukacji szkolnej w polskiej szkole.

K. Pasławska-Iwanczewska, Język polski dla cudzoziemców na przykładzie pracy z uczniami pochodzenia ukraińskiego – sugestie wspomagające, Ośrodek Rozwoju Edukacji 2017

Dobra praktyka, która może pomóc nauczycielom, edukatorom i doradcom metodycznym pracującym z młodzieżą cudzoziemską, która po niedługim czasie edukacji musi przystąpić do egzaminów zewnętrznych z języka polskiego. Jakie rozwiązania należy przyjąć, by młodzież pochodząca z zagranicy mogła sprawnie poznać język polski? Czy ‒ i jakie działania ‒ mogą podjąć osoby zajmujące się wspomaganiem szkół, aby wspomóc środowiska stojące przed takim wyzwaniem?

K. Kubin, E. Pogorzała, Raport z badania systemu nauczania dzieci cudzoziemskich języka polskiego jako drugiego/obcego w szkołach w Polsce, Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2014

Raport z badania dotyczącego sposobu realizowania przez szkoły dodatkowych zajęć z języka polskiego jako obcego/drugiego. Wyniki badania posłużyły do wypracowania rekomendacji, dotyczących systemu nauczania języka polskiego jako drugiego/obcego w szkołach, oraz rozwiązań, mających na celu zwiększenie efektywności i jakości takich zajęć.

Ku wielokulturowej szkole w Polsce. Pakiet edukacyjny z programem nauczania języka polskiego jako drugiego dla I, II i III etapu kształcenia (w szkołach m.st. Warszawy), Warszawskie Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń 2010

Ku  wielokulturowej  szkole  w  Polsce.  Pakiet  edukacyjny  z  programem  nauczania  języka  polskiego  dla I,  II,  III  etapu  kształcenia  to  pierwszy  w  historii  dydaktyki  języka  polskiego  jako  drugiego  materiał  programowy przygotowany  dla  polskich  szkół.  Adresowany jest  do  wszystkich  odpowiedzialnych  za  organizację  i  realizację kształcenia cudzoziemców w polskim systemie edukacyjnym.

Internetowy kurs języka polskiego „Po polsku po Polsce” (poziom A1), Uniwersytet Jagielloński

Kurs został zaprojektowany jako wirtualna podróż po Polsce, dzięki czemu użytkownik może jednocześnie uczyć się języka i zapoznać się z ważnymi dla polskiej kultury miejscami i postaciami.

Dzienniczek – słowniczek. Narzędzie wspierające naukę języka polskiego dzieci z doświadczeniem migracyjnym, Polskie Forum Migracyjne

Proste narzędzie wspierające naukę języka polskiego przez dzieci z doświadczeniem migracji. (przewodnik metodyczny dla nauczycieli, wyjaśniający na czym polega praca z dzienniczkiem, jakie są cele jego stosowania i jak angażować do jego prowadzenia uczniów i ich rodziców).

Zebrane podręczniki do nauczania języka polskiego:

  • Z językiem polskim każdego dnia” (poziom A2 z elementami B1): materiał powstał w ramach projektu Wsparcie materialne i edukacyjne dla cudzoziemców ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce” współfinansowanego środków Programu Krajowego Funduszu Azylu Migracji i Integracji. Materiały opracowano, przede wszystkim, na potrzeby cudzoziemców, ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce. Jednakże, mogą one być wykorzystywane także do nauczania innych grup cudzoziemców.
  • “Polski na dobry start” (poziom A1): prawa autorskie do materiałów “Polski na dobry start” (poziom A1) przysługują Fundacji Nauki Języków Obcych Linguae Mundi. W pliku „Polski na dobry start Audio – poziom A1” dostępne są komponenty dźwiękowe do podręcznika (pliki od 001 do 088), ćwiczeń (pliki od 089 do 116) oraz poradnika metodycznego (pliki od 117 do 126).

Rozmówki polsko – ukraińskie oraz dostępne proste kursy internetowe

  • rozmówki Ukraińsko-Polskie
  • rozmówki wydawnictwa Edgard (Jednostronny PDF)
  • rozmówki wydawnictwa Edgard (Dwustronny PDF)
  • rozmówki wydawnictwa Klett (PDF)
  • ukraiński kurs podstawowy
  • kurs wydawnictwa Edgard (PDF)
  • kurs wydawnictwa Edgard (MP3)

DOŚWIADCZENIE MIGRACJI A NAUCZANIE INNYCH PRZEDMIOTÓW NIŻ JĘZYK POLSKI

Edukacja wielokulturowa zakłada współpracę wszystkich nauczycieli, nie tylko języka polskiego. Wybrane wskazówki, dot. np. nauczania matematyki mogą być pomocne w pracy na innych zajęciach. Ważny jest też aspekt kulturowy, integracyjny – prezentujemy zestawy do wykorzystania także na świetlicy czy godzinach wychowawczych. 

Ukraińscy uczniowie w naszej klasie  poradniki dla nauczycieli

Dydaktycy Szkoły Edukacji we współpracy z ukraińskimi nauczycielami przygotowali poradniki przedmiotowe dla nauczycieli przyjmujących ukraińskie dzieci w swoich klasach. Na stronie Szkoły Edukacji znajdują się poradniki z zakresu: języka ojczystego, matematyki, historii, biologii z przyrodą (będzie gotowy do końca dnia), pracy wychowawczej

Znajdziecie w nich:analizę podstawy programowej danego przedmiotu w Ukrainie, kluczowe różnice między nauczaniem przedmiotu w  Ukrainie i w Polsce, przykładowe zadania dla uczniów niemówiących po polsku lub znających podstawy naszego języka, przykładowe zadania i działania integracyjne, materiały dydaktyczne, wskazówki dla zespołów przedmiotowych.

Pakiet powitalny – wybrane materiały przygotowane w języku ukraińskim, Urząd Miasta st. Warszawa 2022

Warszawa przygotowała materiały informacyjne i edukacyjne przydatne we w wsparciu dzieci i młodzieży z Ukrainy, którzy przebywają w Warszawie, w tym m.in. ,,Pakiety  powitalne dla uczniów i rodziców”. W pakiecie znalazły się informacje niezbędne dla ucznia pojawiającego się pierwszego dnia w szkole. Warszawski pakiet zawiera: schemat systemu edukacji w Polsce, kalendarz szkolny, szkolny porządek dnia, informację o rzeczach potrzebnych w szkole, dzienniczek ucznia, informację o zajęciach pozaszkolnych, wskazówki jak zaprzyjaźnić się z nowymi kolegami/koleżankami w szkole, opis systemu oceniania, wzory formularzy szkolnych, mini-słowniczek podstawowych terminów szkolnych. 

 Materiały dydaktyczne dla nauczycieli. Poruszanie kwestii uchodźców w klasie, UNCHR 2021

Tu znajdują się materiały dydaktyczne: scenariusze lekcyjne, podręczniki, filmy wideo i inne pomoce dla nauczycieli. Moduły lekcyjne zaprojektowano specjalnie tak, aby pomóc nauczycielom uwzględnić kwestie uchodźstwa i migracji w sposób jak najbardziej interesujący i edukacyjny. W strefie dla dzieci dostępne są różne gry, quizy oraz kreskówki, dzięki którym dzieci mogą poznać życie uchodźców.

M. Pamuła-Behrens, M. Szymańska, Metodyka nauczania języka edukacji szkolnej uczniów z doświadczeniem migracji. Metoda JES-PL – matematyka, Fundacja im. Mikołaja Reja 2019

Celem niniejszej  publikacji  jest  wsparcie  nauczycieli  w  procesie uczenia  uczniów  i  uczennic  z  doświadczeniem  migracji  języka edukacji  szkolnej  na  zajęciach  matematyki.   

Cały świat w naszej klasie. Scenariusz zajęć międzykulturowych, Polskie Forum Migracyjne 2020

Praca zdalna z uczniem z doświadczeniem migracyjnym, Warszawskie Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych 2021

W pracy zdalnej z uczniem z doświadczeniem migracyjnym należy pamiętać o dostosowaniu treści do indywidualnych potrzeb i umiejętności językowych. Stąd należy w oparciu o zgromadzone materiały przygotować indywidualną kartę pracy. 

Tyle świata w naszym mieście. Jak uczyć o uchodźcach?,  Polskie Forum Migracyjne 2017

Jak wykorzystać dwie godziny lekcyjne na to, aby dzieci lub młodzież poczuły, o co chodzi w migracji i uchodźstwie? Proponowane zajęcia służą nie tylko poznaniu terminologii w tematyce uchodźczej, ale przede wszystkim zrozumienia złożoności wyborów, jakie podejmują osoby opuszczające swój kraj, poznania przyczyn i skutków uchodźstwa i migracji. Zajęcia zakładają udział w spotkaniu uchodźcy lub uchodźczyni. W materiałach nauczyciele znajdą wzór „paszportu” oraz historie dzieci-uchodźców. Historie te opracowaliśmy z myślą o dzieciach młodszych, starszych i nastolatków 15+.

A. Bulandra, J. Kościółek, Lekcje tolerancji. Pakiet edukacyjny dla nauczycieli, Stowarzyszenie INTERKULTURALNI PL 2017

Publikacja zawiera omówienie zagadnień z zakresu dyskryminacji i jej przeciwdziałania oraz rozumienia zagadnień tolerancji i otwartości na różnorodność kulturową. Kolejne rozdziały składające się na przewodnik zawierają scenariusze ćwiczeń poświęcone danym mniejszościom oraz ich wpływowi na kształtowanie się kultury polskiej.

E. Stoecker, H. Zielińska, M. Borowska, Temat lekcji: Wszyscy o wszystkim mało wiemy – scenariusze lekcji, Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej 2016

Publikacja ta jest zbiorem pięciu scenariuszy zajęć, wprowadzających do szkolnej klasy tematy wielokulturowości, współczesnych migracji i kryzysu azylowego. Nauczyciele i nauczycielki mogą, posługując się reportażem jako materiałem wyjściowym, przygotować uczniów i uczennice na przyjęcie dzieci uchodźczych do klasy, do szkoły, wreszcie jako swoich sąsiadów.

M. Winiarek-Kołucka (red.), Drama wzmacnia. Drama w edukacji antydyskryminacyjnej i obywatelskiej, STOP KLATKA Stowarzyszenie Praktyków Dramy 2016

W pierwszej części książki opisane są podstawy pracy metodą dramy. Drugą stanowią artykuły dotyczące zjawiska dyskryminacji w środowisku szkolnym oraz sposobów rozpoczynania pracy metodą dramy w szkole. Trzecia część publikacji to prezentacja doświadczeń organizacji w pracy z młodzieżą i dorosłymi w budowaniu społeczeństwa obywatelskiego. Ostatnia zawiera przykładowe scenariusze warsztatów dramowych opracowane przez uczestników i uczestniczki realizowanych przez nas projektów obywatelskich i antydyskryminacyjnych. 

M, Tudek, W poszukiwaniu zrozumienia – techniki dramowe i teatralne wobec wyzwań edukacji międzykulturowej, Ośrodek Rozwoju Edukacji

Techniki dramowe i teatralne mogą być z powodzeniem stosowane na zajęciach lekcyjnych, świetlicowych, kołach zainteresowań. Przy pomocy tych właśnie środków można prowadzić wszelkie zajęcia wychowawcze. Znakomicie wpisują się w proces rozwiązywania problemów młodzieży w wieku dorastania, a także innych trudnych sytuacji społeczno- edukacyjnych. Warto modyfikować metody dramowe i dostosowywać je do wyzwań, jakie stawia przed nami edukacja międzykulturowa.

WOJNA W UKRAINIE – JAK PRACOWAĆ Z UCZNIAMI?

Poniżej prezentujemy gromadzone na bieżąco zasoby wspierające nauczycieli w rozmawianiu z dziećmi i młodzieżą na temat trwającej wojny i jej konsekwencji. 

Zasoby CEO dotyczące bezpośrednio wojny w Ukrainie:

Psycholog radzi, jak w domu i w szkole rozmawiać z dziećmi i młodzieżą o wojnie w Ukrainie, Centrum Edukacji Obywatelskiej 2022

Co możemy zrobić w związku z wojną w Ukrainie?, Centrum Edukacji Obywatelskiej 2022

Podpowiadamy, co możemy zrobić w szkołach, jakie działania można podjąć z uczniami w każdym wieku, do jakich form mądrego zaangażowania i odpowiedzialnego pomagania warto zachęcać.

Poznaj kulturę i naród ukraiński poprzez literaturę, muzykę i film, Centrum Edukacji Obywatelskiej 2022

Zachęcamy do rozmawiania w klasie o tym, co dzieje się za naszą wschodnią granicą i o ludziach, którzy są dotknięci tą niewyobrażalną tragedią. Rozmawiajmy jednak nie tylko o wojnie, ale też spróbujmy lepiej poznać Ukraińców i Ukrainki przez zaznajomienie się z ich kulturą lub z dziełami, które na temat Ukrainy powstały. Nie tylko poczujemy się bliżej nich, ale też oddamy cześć dziedzictwu narodowemu Ukrainy.

Jak z uczniami rozmawiać o wojnie, kiedy w klasie są osoby z Ukrainy, Rosji lub Białorusi?, Centrum Edukacji Obywatelskiej 2022

By mądrze wesprzeć uczniów i uczennice z Ukrainy, Rosji i Białorusi, w pierwszej kolejności spójrzmy na klasę jako całość. Wszystkie dzieci są w taki czy inny sposób dotknięte przez wojnę, stanowi ona dla nich pewną cezurę w życiu i nie pozostanie bez wpływu na ich przyszłość. Co możemy dla nich zrobić, by pomóc im przejść przez tę traumę?

Wojna w Ukrainie.   Jak o  niej rozmawiać  z dziećmi  i  młodzieżą?, Centrum Edukacji Obywatelskiej 2022

W tym dokumencie  zebraliśmy materiały edukacyjne uporządkowane według tematów: migracje i uchodźstwo,dezinformacja, fake newsy i krytyczna analiza przekazów medialnych, emocje, polityka, wojny konflikty 

Inne zasoby:

A. Konarzewska, Scenariusz lekcji wychowawczej o wojnie w Ukrainie , blog Być nauczycielem 2022

Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie – wskazówki, Ośrodek Rozwoju Edukacji 2022

Rozmowa zorganizowana w ramach Programu Równać Szanse pn. „Jak rozmawiać z młodzieżą o wojnie?”, przeprowadzona przez dziennikarza Onetu, Janusza Schwertnera z psycholożką Małgorzatą Ohme. https://www.youtube.com/watch?v=5ujnjFAbqQo

POLECANE SERWISY

Polecamy też strony organizacji pozarządowych i instytucji, które zajmują się tematyką wielokulturowości i migracyjną i / lub uruchomiły dodatkowe serwisy gromadzące zasoby i materiały pomagające realizację tej tematyki.

www.globalna.ceo.org.pl/tematy/migracje/ – serwis Centrum Edukacji Obywatelskiej poświęcony migracjom

https://asywszkole.pl/ – strona projektu Fundacji na rzecz Różnorodności Społecznej poświęconego asystentom międzykulturowym (na przykładzie społeczności romskiej)

https://forummigracyjne.org/ – strona Polskiego forum Migracyjnego

http://ffrs.org.pl/ –  strona projektu Fundacji na rzecz Różnorodności Społecznej 

https://emic.com.pl/ – strona Fundacji EMIC

https://ukraincy.org.pl/ – strona Związku Ukraińców w Polsce

https://www.orpeg.pl/ – Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą

www.ore.edu.pl – strona Ośrodka Rozwoju Edukacji

http://www.wlaczpolske.pl/ – zestaw materiałów edukacyjnych dla dzieci polskich uczących się za granicą

https://www.pah.org.pl/ – strona Polskiej Akcji Humanitarnej

https://ocalenie.org.pl/nasze-dzialania/pomagamy/dzieci-i-mlodziez – podstona fundacji “Ocalenie” dotycząca wsparcia i integracji dzieci i młodzieży

https://www.szkolazklasa.org.pl/sytuacja-w-ukrainie-materialy-dla-nauczycieli-i-nauczycielek/ – serwis Fundacji Szkoła z Klasą poświęcony sytuacji w Ukrainie 

Serwis Uniwersytetu Dzieci, na którym znajdują się propozycje miniprojektów, bazujących na scenariuszach lekcji z pomocą których przeprowadzisz wartościowe lekcje, stworzysz dzieciom przestrzeń do wspólnej zabawy, rozwiniesz postawę tolerancji i szacunku

Serwis wspierający biblioteki – strona przygotowana przez Fundację Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego, dzięki której biblioteki mogą sprawniej prowadzić działania informacyjne, edukacyjne i kulturalne skierowane do osób z Ukrainy

https://ukrainer.net/pl/regions/ – strona o regionach w Ukrainie (historia, w tym historie osobiste, nagrania, zdjęcia)

ZASOBY GROMADZONE I UPOWSZECHNIANE PRZEZ NAUCZYCIELI

Z chwilą rozpoczęcia wojny w Ukrainie i pojawiania się w Polsce coraz większej liczby uchodźców powstały oddolne inicjatywy gromadzące i porządkujące  zasoby pomagające nauczycielom i nauczycielkom włączanie dzieci i młodzieży w polski system edukacji.

Darmowe materiały do pracy z dziećmi – zbiór (m.in. materiały na powitanie, książki, kolorowanki, nauka, audiobooki rozmowy o wojnie, wydarzenia, wsparcie psychologiczne, książki do kupienia lub pobrania)

Padlet: Uczeń z doświadczeniem migracji (m.in. dobre praktyki, poradniki metodyczne, edukacja językowa uczniów z Ukrainy (podręczniki bezpłatne dla uczniów słowiańsko-języcznych), pakiet powitalny dla uczniów i rodziców, słowniczki – język edukacji szkolnej, język ukraiński, materiały online do uczenia języka polskiego jako języka obcego (bezpłatne), edukacja językowo-przedmiotowa dzieci (podręczniki bezpłatne), organizacje pozarządowe wspierające imigrantów.

UKRAIŃSKI SYSTEM EDUKACJI

Od połowy marca uczniowie z Ukrainy mają możliwość kontynuowania nauki online w systemie ukraińskim (na każdym etapie i poziomie edukacyjnym). Poniżej niezbędne linki do informacji o ukraińskiej szkole zdalnej, ale także linki do materiałów, podręczników, instytucji ukraińskich wspomagających rozwój ucznia. 

Ukraińska szkoła uruchomiona przez Ukraińskie Ministerstwo Edukacji – dla dzieci i młodzieży pragnących kontynuowanie edukacji w systemie ukraińskim.

Bezpłatna szkoła online Fundacji EduSEN i Stowarzyszenia Klanza Bogatynia dla dzieci z Ukrainy – możliwość  kontynuacji  szkoły w ukraińskim systemie nauczania skierowana do wszystkich chętnych, którzy planują wrócić na Ukrainę lub zostali w swoim kraju. 

Elektroniczne wersje podręczników ukraińskich – na stronie udostępniane są bezpłatne elektroniczne wersje podręczników lub podręczników elektronicznych do pełnego kształcenia ogólnego.

Ukraiński kanał Khan Academy

Zebrane materiały edukacyjne po ukraińsku dla dzieci kontynuujących naukę w ukraińskim systemie edukacji (i nie tylko)

  • Матеріали для Нової української школи 1 клас – планування, розробки уроків, дидактичні та методичні матеріали, підручники та зошити – https://subject.com.ua 
  • Освітній Портал створено за ініціативи та підтримки Департаменту освіти і науки виконкому Криворізької міської ради – http://kreducloud.com
  • Безкоштовна освіта для всіх. Захоплююча та ефективна якісна освіта для всіх – https://www.oppia.org
  • Електронна бібліотека – https://diasporiana.org.ua/
  • Найбільша в інтернеті електронна бібліотека української літератури, яка крім українських книжок пропонує також літературну енциклопедію, біографії, шкільні твори, учнівські реферати, стислі перекази змісту творів з української та зарубіжної літератури – www.ukrlib.com.ua/

Zachęcamy do dzielenia się przytoczonymi materiałami z innymi dyrektorami i nauczycielami. Zebraliśmy je także w formie umożliwiającej przesłanie ich dalej. PDF do pobrania pliku znajduje się >>TU<<

W CEO pracuje od 2001 roku (początkowo na stanowisku koordynatorki, później szefowej działu programów edukacji obywatelskiej i ekonomicznej). Obecnie jest szefową programu "Szkoła ucząca się". Nauczycielka wiedzy o społeczeństwie (obecnie niepraktykująca), autorka, trenerka, pracowniczka i działaczka środowiska NGO. Współautorka i redaktorka programu nauczania i podręcznika do wiedzy o społeczeństwie (seria KOSS), programu nauczania do ekonomii w praktyce, publikacji metodycznych dla nauczycieli realizujących projekty edukacyjne, scenariuszy zajęć, programów warsztatów i artykułów o tematyce obywatelskiej. Inicjatorka i dyrektorka merytoryczna programu "Nauczycielka I klasa" kierowanego do nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej, realizowanego we współpracy przez CEO i Fundację Szkoła z klasą. Od wielu lat współpracuje z różnymi instytucjami, którym z edukacją jest po drodze (m.in. Ośrodkiem Rozwoju Edukacji, Europejskim Centrum Solidarności, Teatrem Powszechnym, Stowarzyszeniem Era Nowe Horyzonty, Fundacją Szkoła z klasą, Mazowieckim Samorządowym Centrum Doskonalenia Nauczycieli, Warszawskim Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń itp.)



Używamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki. Polityka prywatności

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close